Atılay

Denizaltılar ikinci dünya savası sırasında etkin bir şekilde kullanılıyordu.

Türkiye, gelebilecek her türlü tehlikeye, bilhassa boğazlara yöneltilecek bir denizaltı hücumuna karşı tetikteydi. 

14 Temmuz 1942'de, Türk denizaltılarından biri, Çanakkale Boğazı'nda yer alan, manyetik güvenlik hatlarını kontrol etmek için, boğazın derinliklerine daldı.

Atılay adlı gemi, yaklaşık, elli yıllık bir aradan sonra, İstanbul tersanelerinde inşa edilen ilk denizaltı gemisiydi.

1939 yılında, Haliç tersanelerinde denize indirilmişti. 

Atılay'la birlikte, benzer üç denizaltının isim babalığını Atatürk yapmıştı.

Atatürk, zamanın başbakanı Celal Bayar'a yazdığı mektubunda şöyle diyordu: 

"Yeni dört denizaltı gemilerimiz için bildirdiğimiz isimler şunlardır: Saldıray, Batıray, Atılay, Yıldıray. Bunların manalarını izaha bile hacet olmadığı kanaatındayım.

Manaları son Türkçe olan bu kelimelerin kendisindedir.

Bir emniyet botu, yüzeyden, Atılay'ı takip ediyordu.

Bu takip, bir süre sonra, kötü hava nedeniyle yarım kaldı.... Saatler geçti.... Atılay'dan hiç bir ses çıkmadı.

Aynı gece, saat 8:30'a doğru, denizaltının battı şamandırası bulundu.

Şamandıradaki telefon işliyor, ancak mürettebattan ses çıkmıyordu.

Atılay denizaltısı, 38 personeli ile birlikte, batmıştı. 

Batışın gerçek sebebi neydi?

Araştırmacı Selçuk Kolay ekibi ile , batık denizaltı Atılay'ı aramak üzere, 2 Haziran 1994 tarihinde Çanakkale'nin Morto koyundan denize açıldı.

Atılay'ın 1942'de takip ettiği yaklaşık rota üzerinden, Ege'ye doğru yol almaya başladılar.

Araştırma teknesi, her türlü manyetometrik ve sonar araştırmasına uygun bir donanıma sahipti.

Ekiptekiler, araştırma sahası olarak belirledikleri bölgelerin koordinatlarını harita üzerinde son kez gözden geçirdiler.

Araştırmacılar, hava ve akıntı durumunu göz önüne alarak, öncelikli araştırma bölgesini saptadılar.

Yan taramalı sonar vericisi, denizin derinliklerine salındı.

Sonar ekranının önünde heyecanlı bir bekleyiş başladı.

Birkaç saat geçmiş, ancak henüz bir sonuç alınamamıştı.

GPS adı verilen uydudan sinyal alan, mevki tayin cihazından faydalanılıyordu.

Açık denizde Atılay'ı aramak, çölde toplu iğne aramaya benziyordu.

Günün sonunda bölgenin dörtte üçünü taramış, ancak sonuç alamamışlardı.

Gün biterken, araştırma ekibi, son araştırma bölgesini bir şamandırayla belirleyip, geceyi geçirmek üzere yakın bir koya döndüler.

Ertesi gün çalışmalarına, bıraktıkları yerden devam ettiler. 

Çalışmaya balamalarından bir kaç saat sonra yan taramalı sonarda şekiller belirmeye başladı.

Yaklaşık seksen metre boyunda bir batığın kaydı çıkmaya başlamıştı.

Kayıtta görünen pozisyonun üstünden geçtiklerinde, sonar ekranında, altmış sekiz metre derinlikte bir batık açıkça görülüyordu.

Yan taramalı sonar kaydını tekrar incelediklerinde, bunun bir denizaltı olduğundan, artık emindiler. Başarmışlardı.

Dalış hazırlıklarına başladılar.

68 metre, kısıtlı dalış süresi veren bir derinlikti.Hesapladılar, ve bu derinlikte, en fazla on dört dakika kalmaya karar verdiler.

Geminin planları üzerinde çalışarak, aşağıda yapacakları araştırmaya hazırlandılar.

Ve dalış başladı.